ALEX DEN OUDEN
EINDHOVEN - NEDERLAND

Advieswerk en veldwerk: onderzoek, documentatie, evaluatie, restauratie, reconstructie en heropbouw van machines en technische voorwerpen

Consultancy and fieldwork: research, documentation, evaluation, preservation, reconstruction and reerection of machinery and technical objects

Aan alle kanten verdwijnt het industrieel erfgoed, in noodtempo. Dat lijkt onafwendbaar, want het spul heeft (economisch gezien) afgedaan.

All around us, the industrial heritage is disappearing, fast. This seems inevitable, because the old junk is finished (economically speaking).

Kan dat dan allemaal zomaar weg?

Ja toch? De gebouwen zijn uitgeleefd, de machines lopen op de laatste beentjes. Arbeid is onbetaalbaar. WEG met die ouwe zooi!

Stop! Er zijn andere invalshoeken. Industrieel erfgoed heeft namelijk ook culturele waarde. Hadden wij geen industriële revolutie meegemaakt, dan waren we niet gekomen waar we nu zijn. In die zin is het beslist de moeite waard, aandacht te schenken aan industriële relicten. Soms alleen door documentatie, soms door behoud of herstel, altijd voor het nageslacht.

Shall we just throw it away?

Why not? The buildings are worn out, the machinery is tottering. Labour price is astronomical. So OUT it goes, this trash!

Wait a bit! There are different points of view. Industrial heritage also has an intrinsic cultural merit. Hadn't we had an industrial revolution, we wouldn't have arrived where we are right now. In that sense, it certainly is worth the trouble to look more carefully at historical industrial relics. Either to document these; or to preserve and restore them. All for posterity.

Documentatie

Het komt voor, dat behoud van een bedrijfspand met inrichting en machines niet haalbaar is. De herstel- en onderhoudskosten zijn hoog en het blijkt onmogelijk, voldoende geld te vinden om die kosten te bestrijden. In dat geval zal de hele zaak onherroepelijk verdwijnen. Maar niet noodzakelijkerwijs zonder een spoor achter te laten.

Documentation

It may happen, that intact preservation of some industrial building complete with machinery and plant, is not viable. Cost of repair and maintenance is high and it proves impossible to find sufficient money to cover it. In that case, the lot will disappear irrevocably. But not necessarily without leaving a trace!

Want wanneer vóór de definitieve ondergang een goede documentatie wordt opgesteld, dan kunnen we ons later (al is het dan in gedachten) een beeld vormen van: "hoe het was, hoe het werkte, hoe het er aan toe ging". Misschien niet meer dan een tweede keus, maar toch qua praktisch belang niet te onderschatten.

Because, when a serious and good-quality documentation of the complex is made, we can later always recall to mind a true image of "how it looked, how it operated, how it worked". This may be a second choice as compared to full preservation, but on practical grounds, it is not to be underrated.

Het plannen, uitvoeren en afsluiten van een goed documentatieproject is geen sinecure. Je wordt namelijk gelijk in het diepe gestort. Je stapt een jou nog volkomen onbekend bedrijf binnen en moet daar in de kortst mogelijke tijd je weg vinden. Je komt jou nog onbekende machines tegen; je ziet grondstoffen, halfprodukten, afvalmateriaal, eindprodukten rondslingeren; je hoort wilde verhalen; en je staat bij dat alles onder enorme tijdsdruk. Want in de praktijk is een documentatie vrijwel altijd een NOOD-documentatie. Je voelt de curator, de opkoper en de sloper je als het ware in de rug porren. Doe je er te lang over, dan zijn er soms essentiële delen al verdwenen voor je daaraan toekwam.

Planning, executing and concluding a good documentation project is no simple business. You are thrown in at the deep end. You enter a works you don't know a thing about (yet). You have to find your way in these new surroundings very quickly. You encounter machinery you've never seen before. You find a bewildering accumulation of raw materials, half products, waste stuff, finished products. You hear wild stories. You are under great time pressure. Rememer, practically speaking, a documentation nearly always is an EMERGENCY-job. You feel the hot breath of curator and demolition contractor in your neck. Do you take too long, essential parts may have disappeared before you reached them.

Projectmatige aanpak

Als ervaren industrieel archeoloog stel ik inmiddels ruim 30 jaar dergelijke documentaties op. De onderzoeks­werkzaamheden verricht ik altijd op free-lance basis en projectmatig. De opdrachten komen onder meer van musea, instellingen, organisaties, bedrijven en overheden. Zo'n project omvat on-site onderzoek en research (archief, literatuur, tekeningen en foto's) en (waar relevant en nog mogelijk) oral history (interviews met betrokkenen). Alle benodigde fotografische opnemingen doe ik in eigen beheer met professionele apparatuur. Het fotowerk digitaliseer ik en voor zover nodig bewerk ik het ook digitaal om de kwaliteit te optimaliseren. Alle verrichte opmetingen worden in CAD-tekeningen (2D en isometrisch 3D) uitgewerkt. Bij het uitwerken van de opmetingstekeningen worden uiteraard eventuele in het bedrijf teruggevonden tekeningen (technische dienst; tekenkamer) meegenomen.

Working in projects

I've been doing, for some thirty years now, this kind of emergency work. It is usually organised in free-lance projects, commissioned by third parties (such as museums, institutions, organisations, companies, government). These projects include investigations on-site and research in archives and libraries, in collections of drawings, photographic material and other illustrations. They also include - if relevant and still possible - oral history (interviews). I do all photo­graphic documentation myself, using professional equipment. Negatives are scanned directly into the computer and the images are digitally refined and perfected to obtain maximum quality and usefulness. All measured fieldwork data is developed in CAD-drawings (both 2D and isometric 3D). Of course, any drawings found on-site (maintenance department; drawing office) are incorporated when working on the measured data.

Het resultaat van dit werk is een grondige vastlegging voor het nageslacht van "hoe het was, hoe het werkte, hoe het er aan toe ging".

Publicatie

Vervolgens worden de resultaten van het zo projectmatig verrichte onderzoek zo breed mogelijk toegankelijk gemaakt. Ik publiceer ze, hetzij in conventionele gedrukte rapporten, brochures, boeken; hetzij op CD-ROM en/of het Internet. De publicaties verschijnen al naar gelang de inzichten van de opdrachtgever bij mijn uitgeverij De Archeologische Pers (Eindhoven) of worden in eigen beheer door de opdrachtgever uitgegeven. In dit laatste geval kan ook de complete bezorging ter perse en de begeleiding van vormgever, zetter, drukker en binder tot mijn werkzaamheden behoren. Een recente en opwindende ontwikkeling is de publicatie van resultaten op CD-ROM en het Internet. Zeker voor documentaties die rijk zijn aan foto's, biedt in het bijzonder de CD-ROM ongekende mogelijkheden.

Het alleraardigste aspect van dit soort historisch graafwerk is en blijft natuurlijk het echte veldwerk ("grass roots & rubber boots"). In situ overblijfselen (roerend en onroerend) vormen nu eenmaal een waardevolle en belangrijke, zeg maar, onmisbare bron voor historisch-technisch onderzoek.

Ik doe dan ook veel veldwerk, van inventarisatie tot uitgewerkte documentatie. Om eens enkele grote karweien van het laatste decennium te noemen: het Begemann-complex te Helmond (3 ha, waarvan 1,5 ha bebouwd - nu gesloopt); de Prinslandse brug te Dinteloord (stalen draaibrug uit 1913 - nu gesloopt); de perronkappen van station 's-Hertogenbosch (na eindeloos palaver op de Rijksmonumentenlijst geplaatst, nu behouden zij het ingrijpend gemodificeerd); IJzergieterij en Machinefabriek (v/h) Rogier Nerincx Richter te Bergen op Zoom.

Publication

Next, the results of these studies and investigations are published, either in conventionally printed reports, brochures and books; or on CD-ROM and/or the Internet. These publications appear under the imprint of De Archeologische Pers (Eindhoven); or - if so required - directly under the aegis of the principal. In the latter case, the project can also include preparation of the manuscript for the press and supervision of designer, type-setter, printer and binder. A recent exciting development is the publication of results on CD-ROM and Internet. Particularly for studies rich in photo's, the CD-ROM offers great possibilities, undreamed of in conventional publishing.

The most attractive aspect of this kind of historical "digging" is - naturally - original "grass roots & rubber boots" fieldwork. In situ remains (both movable and immovable) are a most valuable and important source for the study of historical technology.

I do a lot of fieldwork, from surveying to final documentation. To mention a few large projects: Begemann engineering and foundry works in Helmond (30,000 m² of which half built-up - now demolished); the Prinslandse brug near Dinteloord (large 1913 iron swingbridge - now demolished); the vast steel roofs on the platforms of 's-Hertogenbosch railway station (now listed as monuments and radically renovated); Engineering and Foundry Works (v/h) Rogier Nerincx Richter in Bergen op Zoom.

Publiciteit

Indien nodig verzorg ik de publicitaire begeleiding van lopende projecten: bijvoorbeeld interviews, persberichten, artikelen voor de (vak)pers.

Publicity

I can handle - where necessary - all publicity. Think of interviews, press-releases, write-ups and articles for the technical press.

Behoud in situ

Het komt óók wel eens voor, dat behoud van een bedrijfspand wél haalbaar is. Wanneer de bouw­kundige conditie niet te slecht is en wanneer het pand herbestemd kan worden, kan de kosten-baten analyse gunstig uitvallen. Helaas valt bij het herbestemmen vaak de fabrieksinrichting buiten de boot. Die staat alleen maar in de weg .... weg dus, die rommel!

Omdat restauratie van een oud pand vrij kostbaar is, worden uit kostenoverwegingen nogal eens tamelijk ingrijpende wijzigingen in de oude structuur aangebracht. Het gevolg is dan, dat er weinig meer overblijft dan dat karak­teristieke geveltje, met daarachter een gebouw dat nauwelijks nog iets te vertellen heeft over het oorspronkelijk gebruik.

Preservation in situ

Incidentally, in-situ preservation of an industrial building may prove feasible. When the building is not deteriorated too badly and a new use can be found for it, the cost analysis may end favourably. It is alas a fact of life that, in such cases, the original interior is usually ripped out. It only hinders redevelopment, so out goes the old junk!

Since restoration of an old building generally is quite expensive, rather drastic changes in the old structure are usually considered necessary. After such radical renovations the building has no longer any interesting information to offer on its original employment. Just that characteristic piece of frontage is left in place.

Het komt helaas maar zeer zelden voor, dat behoud van een bedrijfspand mét inrichting en machines haalbaar is. Jammer, want vanuit het oogpunt van de industrieel archeoloog heeft juist die vorm van behoud de hoogste waarde c.q. prioriteit.

It is alas only very rarely that in-situ preservation of an industrial building including its original machinery and plant is possible. A pity, as from the point of view of an industrial achaeologist, this form of preservation is best and most urgent.

Behoud en opbouw elders

Laat ons praktisch zijn.

Als de inrichting en machines dan niet op de oorspronkelijke locatie en in het oorspronkelijke gebouw behouden kunnen blijven, dan moeten ze dus ergens anders naar toe. Waar of niet? Ze mogen niet zomaar op de schroothoop verdwijnen!

Preservation and reerection elsewhere

Let us be practical.

If machinery and plant and equipment cannot be preserved in the original location, they will have to be moved to some other site. Don't you agree? It would be truly irresponsible to just drop them on the scrap heap!

Maar - waar breng je het spul onder? Je kunt denken aan bedrijfscollecties, aan musea, aan particulieren. Jammer genoeg blijken in de praktijk de moeilijk­heden van behoud van de wat grotere objecten nogal fors zijn. Die dingen zijn loodzwaar, vies en moeilijk te hanteren. Demonteren, transport en opslag zijn prijzig. Conserveren is een arbeidsinten­sief karwei. Het gevolg is, dat vooral kleinere objecten op deze wijze gespaard blijven. De grotere gaan alsnog verloren.

Gelukkig zijn er ook musea die dit soort gigantische karweien NIET schuwen. Zij proberen ook grotere objecten in zo origineel mogelijke conditie te bewaren. Zij halen bedreigde machines weg en bouwen ze later in een museumopstelling weer op.

Ik adviseer en ondersteun op projectbasis technische musea bij opbouw, aanvulling en uitbreiding van hun collecties door nieuwe verwervingen. Waar opportuun bied ik trouwens ook ondersteuning bij beschrijving en documentatie; bij catalogisering en identificatie; bij bestudering en interpretatie. En - wanneer grote en onhandelbare objecten worden verworven, ben ik beschikbaar voor het oordeelkundig demonteren, transporteren, opslaan en conserveren daarvan.

But where to house the stuff? Think of company collections, of public museums, of private persons. Now in reality the preservation of large relicts proves to be quite a difficult task. They are large, heavy and most often terribly dirty. Dismantling, transport and storage are costly. Conservation is a long and arduous task, requiring a lot of labour. What happens? The smaller objects are spared and the larger ones just disappear.

Thank goodness there are museums that do not fear these gigantic jobs. They try to preserve not only small objects but also the large ones, in as original a condition as possible. They remove endangered machines and reerect them later in the museum.

I advise, again on a free-lance consultancy basis, (mainly technical) museums wishing to extend and improve their collections and the use and presentation thereof. New additions and acquisitions; description and documentation; cataloguing and identification; study and interpretation; and exposition, to mention the most important aspects. When large and cumbersome objects are acquired, I am available for the judicious dismantling, transportation, storing and conservation of these.

Ik bouw vervolgens graag (en succesvol) voor musea complete permanent werkende machineopstellingen en werkende reconstructies van oude machines. Vanzelfsprekend ben ik beschikbaar voor het hele traject, van ontwerp via uitbesteding van fabricagewerk en opbouw en afstelling tot en met het instrueren van het personeel (technische dienst, suppoosten). Spannend werk werd onder (veel) meer gedaan voor het Nederlands Textielmuseum in Tilburg en voor het Techniek Museum in Delft.

I love to design and erect actually permanently operating large-scale machinery exhibits and working reconstructions of original plant, apparatus and machinery. Of course I undertake the full job, from design via contracting out the fabrication of components and erection, fitting and adjusting to instructing museum personnel (custodians, maintenance staff). To mention just two of the (many) museums I've been working with: the Nederlands Textielmuseum in Tilburg and the Techniek Museum in Delft).

Ik schuw omvangrijke projecten niet. Laat me dat illustreren aan de hand van een voorbeeld, waar ik trouwens nogal trots op ben.

Voor het Nederlands Textielmuseum in Tilburg verzorgde ik op projectbasis de werkende opstelling van een grote Smulders stoommachine uit 1906 in de museum-machinekamer in het voormalige pand van Wollenstoffenfabriek Mommers & Co. Een omvangrijk project, dat de volgende stappen omvatte:

• Opmeting en documentatie van de stoommachine op de originele locatie, Wollenstoffenfabriek A. & N. Mutsaers in Tilburg
  

• Begeleiding van de demontage en het transportklaar maken door de technische museumstaf
• Begeleiding van het transport door een professioneel transportbedrijf naar het museum
• Opmeting en documentatie van de bestaande, geheel leeg aangetroffen ruimte (in gebruik geweest als ketelhuis) in de nieuwe locatie, waar de machine opgesteld zou worden
• Ontwerpen van de nieuwe situatie, te weten: machinekelder, machinefundering, machinevloer, layout van de nieuwe opzet, opstelling onderdelen in de kelder, opstelling machine en generator op de machinevloer, machinekamerwanden met vide; machinekamerdak met lichtkap
  

• Ontwerpen van het door de stoommachine in beweging te brengen nieuwe drijfwerk in de museum-hoogbouw
• Begeleiding van de aannemer bij de bouw van keldervloer, het opmetselen van de (bakstenen) fundering, het storten van de nieuwe machinevloer (met gewelfboogjes), het afwerken van de wanden (deels betegeld) en het maken en plaatsen van het dak met (afneembare) lichtkap
• Begeleiding van de plaatsing van de aangevoerde machine door de transporteur
  

• Begeleiding van de museumstaf bij de wederopbouw van de machine en de vervaardiging en plaatsing van het nieuwe riemdrijfwerk
• Begeleiding van de machinefabriek die een nieuwe elektrisch-hydraulische aandrijfeenheid vervaardigde
• Samen met de museumstaf, het uitrichten en afstellen van de machine en het riemdrijfwerk
• Opleveren van een werkende installatie
  

In this, I don't shun extended projects. Let me show you by an example, one of which I am rather proud, to be perfectly honest.

For the Nederlands Textielmuseum in Tilburg I dismantled, moved and rebuilt (as a running installation) the 1906 Smulders steam engine, originally located in former Wollenstoffenfabriek A. & N. Mutsaers in Tilburg. This was reerected in the museum, itself located in the former Wollenstoffenfabriek Mommers & Co., about 1 km from the original site. A most extensive project, that entailed the following actions:

• Measuring and documenting the steam engine while still in its original position, Wollenstoffenfabriek A. & N. Mutsaers in Tilburg
  

• Directing the dismantling and preparing for transport by the technical museum staff
• Directing the transport by a professional haulage company to the museum
• Measuring and documenting the existing, largely empty, engine room in the new location
  

• Design of the new set-up, to wit: engine cellar, brick engine foundation, engine room floor, layout of the reconstructed installation, positioning all engine components in the cellar, ditto in the engine room itself, including the generator, engine room walls with balcony; engine room roof with lantern light
• Design of the shafting system in the multifloor museum building, to be belt-driven by the steam engine
• Directing the building contractor during construction of the cellar floor, the brick foundation, the reinforced concrete vaulted engine room floor, finishing the engine room walls (partially tiled) and making the roof with removable lantern
• Directing the haulage contractor while hoisting all components in place
• Directing the museum staff during reerection of the engine and manufacture and fitting of the new shafting system
• Directing the engineering company manufacturing the new electric-hydraulic driving unit
  

• In co-operation with the museum staff, adjusting engine, shafting and belts
• Delivery of the complete installation in perfect running order
  

Restauratie en reconstructie

Het komt nogal eens voor, dat een bewaard object - zeg een machine - in (zeer) slechte staat is. In zulke gevallen is een fikse restauratiebeurt nodig, vóór tot expositie of hergebruik overgegaan kan worden.

Verder komt het vaak voor, dat een bewaard object - zeg een machine - incompleet is. In zo'n geval dienen de ontbrekende delen te worden ontworpen (volgens de destijds bekende principes) en nieuw te worden gemaakt (soms op de destijds gebruikte manier, soms op moderne wijze).

Restoration and reconstruction

It happens quite often, that a preserved object - say, a machine - is in a (very) bad condition. In such cases, a thorough overhaul or restoration is required before we can even think of exhibition or reuse.

Furthermore, a preserved object - say, a machine - frequently is incomplete. In that case, we need to design the missing parts (using the known design principles of that era) and to fabricate them (using either contemporary production techniques or modern methods).

Restauratie

Een voorbeeld van een recent ingrijpend restauratiekarwei is nevenstaande smalspoorwagon. Plaatselijk vrijwel doorgeroeste framebalken; een verrotte laadvloer; een vastgelopen aslager .... Er moest heel wat gebeuren om hem weer netjes aan het lopen te krijgen.

Ik beschrijf het project gedetailleerd op een aparte pagina elders op deze website.

Restoration

An example of a recent radical restoration job is the narrow gauge railway truck shown here. Frame beams nearly rusted through in places; a completely rotted loading floor; a seized axle box .... Drastic work was required to get the thing properly running again.

I describe this project in full detail on a separate page elsewhere on this website.

Reconstructie

Een voorbeeld van een interessant (al wat ouder) reconstructiekarwei is de scheermachine voor wollen doek die ik voor het Nederlands Textiel­museum onder handen had. In het depot was een tamelijk incompleet exemplaar aanwezig. Ik heb de ontbrekende delen gerecon­strueerd op basis van literatuuronderzoek en vergelijkende studie van elders nog beschikbare machines. Vervolgens heb ik een mechanisch ontwerp gemaakt. Dit werd door het museum in eigen beheer (onder mijn leiding) vervaardigd. Na opbouw bleek de machine uitstekend bruikbaar voor demonstraties van het doekscheren.

Reconstruction

An example of a (slightly older) reconstruction job is the shearing machine for woollen pieces I have worked on for the Nederlands Textielmuseum. The museum depot held a rather incomplete example of such a machine. I reconstructed the missing parts. To this end, I studied contemporary literature and analysed various remaining examples of such machines elsewhere. Then I prepared a mechanical design, which was executed (under my direction) in the museum's own workshop. After final assembly and adjusting, the machine proved very suitable for demonstrating the shearing process.