Nederlands   English
 1   2   3   4   5   6   7   8   9   10   11 

dommekracht / jack

ALEX DEN OUDEN
EINDHOVEN - NEDERLAND

 1024×768
   (min.)
Oude techniek en werktuigbouw,
industriële geschiedenis en archeologie
Historical engineering and technology,
industrial archaeology and history
© AdO 1998 ... 2004

     


Mijn verzameling historische gereedschappen en gereedschapwerktuigen

 10 

My collection of historical hand tools and machinetools


      Direct naar de index der artikelen over mijn machines ...           Straight to the index of articles on my machines ...   
      Beelden uit de collectie ...           Images of the collection ...   

Fysiek bewaard gebleven objecten, gereedschap, machines en apparatuur vormen een uitmuntende bron voor de studie van historische techniek. Ik verzamel dergelijke zaken alweer de nodige jaren en heb inmiddels een (in mijn ogen) uiterst interessante collectie opgebouwd.

Physically remaining objects, tools, machinery and plant form an eminent source for the study of historical technology. I have been collecting such objects for a number of years and I feel that by now my collection is quite outstandingly interesting.

Een rijk bezit

Mijn collectie omvat acht hoofdgroepen:

  • Een verspanende werkplaats anno 1920, met een serie riemgedreven gereedschapwerktuigen en enkele trapdraaibanken; een machinekamer met gasmotor uit 1910; en een smederij
  • Een verspanende werkplaats anno 1935, met gereedschapwerktuigen die oorspronkelijk riemgedreven waren, doch later zijn omgebouwd op eigen elektromotoren; en een lasserij anno 1935
  • Een verspanende werkplaats anno 1950, met een serie relatief grote gereedschapwerktuigen, elk met hun eigen ingebouwde elektromotor-aandrijving
  • Een kleine non-ferro oliezand-gieterij met kroesoven en slingergietapparaat; een (modern ingerichte) modelmakerij voor houten gietmodellen
  • Een laboratorium voor destructief materiaalonderzoek anno 1930 / 1955, met hydraulische trekbank, kerfslaghamer, hardheidsmeter en faciliteiten voor metallografisch onderzoek
  • Een rudimentaire meetkamer anno 1940
  • Een omvangrijke verzameling kras- en meetgereedschappen
  • Een omvangrijke verzameling handgereedschappen
trapdraaibank
treadle lathe

A wealth of machinery

My collection embraces eight categories:

  • A machining shop anno 1920, with a series of belt-driven machinetools and some treadle lathes; an engine room with 1910 gas engine; and a blacksmith's shop
  • A machining shop anno 1935, with machinetools, originally belt-driven, but later modified to individual electric motor drive; and a welding shop anno 1935
  • A machining shop anno 1950, with a series of relatively heavy machinetools, each with integrated electric motor
  • A small non-ferrous foundry with a centrifugal casting machine and a crucible furnace, moulding in oilbond sand; a modern pattern shop for wooden casting patterns
  • A metallurgical laboratory for destructive testing of metals anno 1930 / 1955, with hydraulic tensile testing machine, Charpy hammer, Rockwool tester and facilities for metallographical examination
  • A rudimentary metrology laboratory (inspection room) anno 1940
  • An extensive collection of tracing and measuring tools
  • An extensive collection of hand tools

Hierbij zij het volgende aangetekend. De machines zijn verzameld, maar nog niet alle gerestaureerd. De werkplaatsen zijn in opbouw; in variërende staat van completering. Dit is een project dat wel een tiental jaren vergt en ik ben er lekker mee bezig - of het ooit af zal zijn?

Note that the machines are available, but mostly not yet fully restored. The workshops are in various degrees of completion, none is finished yet. This is a project that might easily run for ten years. I love working on it - but will it ever be really finished?......

Bijzondere dankbaarheid ben ik verschuldigd aan de heren Breman te Arnhem. Ik kon mijn ogen eigenlijk niet geloven, toen ik voor het eerst Metaaldraaierij Breman binnentrad. Een compleet ingerichte draaierij / schaverij met machines uit de periode 1920 tot 1970. Een compleet drijfwerk. Oude motoren voor de aandrijving. Een paradijs, dus. Na het overlijden van grondvester Breman in 1974 was alles gewoon blijven staan en de machines verkeerden nog steeds in prima conditie. De zonen Breman boden mij de machines, gereedschappen, wat al niet, aan. Maar dat was nog niet alles! Zij prepareerden de machines voor het transport, reinigden ze, zetten alles in de olie en zo kwam de hele zaak in twee gigantische transporten in werkelijk perfecte conditie naar Eindhoven. Ik kan nog steeds niet genoeg woorden vinden om mijn dank te betuigen.

Verder ben ik ook het Techniek Museum Delft zeer dankbaar voor een aantal uiterst interessante uitbreidingen van de verzameling.

I am particularly grateful to Messrs Breman in Arnhem. I really could hardly believe my eyes when I first entered Metaaldraaierij Breman. A fully equipped turning / shaping / planing shop with machinetools from the period 1920 to 1970. A complete shafting system, all belting intact. Old electric motors to drive the shop. Paradise, in short. After the demise of founder Breman in 1974, nothing was changed at all. All machinery, all tools remained unchanged and they were still in excellent condition. The two sons Breman offered me everything in the shop. But that was not all. They prepared, cleaned and oiled all machinery for transport and so everything came to Eindhoven in two vast lots. In really perfect condition. As is to be expected, I simply can't find words enough to express my gratitude to these gentlemen!

I also am very grateful to the Techniek Museum Delft for a number of extremely interesting additions to the collection.


naar de top    naar de top to the top    to the top


Beelden uit de collectie

Onder de historische gereedschapwerktuigen in mijn collectie zitten heel wat beeldjes. Je zou er bij wijze van spreken zo verliefd op worden. Zin om eens een kijkje te nemen?

Images of the collection

The historical machinetool collection now boasts a number of real beauties. You could easily fall in love with them (as I did). Want to join me on an illustrated tour?

De riemgedreven werkplaats anno 1920

Gaan we eerst naar de verspanende werkplaats anno 1920. In de linkerhelft staan twee grote draaibanken. De grootste meet 2 meter tussen de centers (overall lengte 4 meter). Er boven hangt een kraanbaantje met Westontakel.

The 1920 belt-driven shop

Let's start at the 1920 belt-driven shop. On the left side of this shop you'll find two large lathes. The largest has 2 meter between centers and its overall length is about 4 meters. Above it, a crane girder with a Weston pulley.

riemgedreven draaibank
belt-driven latheaankomst van de slede-schaafbank
arrival of the planing machine

De schaverij telt een sledeschaafbank (!) en een sterke-arm schaafbank. Ook staan er enkele kleinere machientjes, zoals een beugelzaagje en een kolomboortje.

Voor draaierij en schaverij heb ik complete gereedschapsgarnituren, van vooroorlogs gereedschapstaal, via snelstalen inzetstukken en toolbits, tot gesoldeerde hardmetalen opzetstukken. De volle reeks modellen, dus.

In de boorderij staan twee grote kolomboormachines, ééntje van Duits model, de andere van Amerikaans model.

In the planing / shaping shop I have a portal planing machine (!) and a large shaper, as well as some smaller tools, such as a reciprocal sawing machine and a small vertical drilling machine.

The turning shop and the planing /shaping shop are fully equipped with tools, from pre-war carbon tool steel via high speed steel inserts and tool bits to brazed carbide inserts. In other words, the full range of models.

In the drilling shop stand two large vertical drilling machines, one of German pattern, the other of American pattern.

riemgedreven kolomboormachine
belt-driven drilling machineverticale gasmotor
vertical gas engine

Alle machines in deze werkplaats zijn riemgedreven. Het drijfwerk in deze loods zal in beweging worden gebracht door een verticale gasmotor uit ca. 1910. Deze is eind jaren 1960 omgebouwd op aardgas in plaats van zuiggas en het ligt in de bedoeling, 'm ook werkelijk op gas te laten lopen. Wel komt er aan het drijfwerk ook een (moderne) elektrische aandrijving, zodat de zaak wanneer dat zo uitkomt, ook elektrisch in beweging gezet kan worden. De gasmotor is in een aparte machinekamer tegen de loods opgesteld. De motor heeft water­koeling, hiervoor zal waarschijnlijk een syfon-systeem worden geïnstalleerd. De drijfwerken zijn nog niet opgebouwd; maar het benodigde materiaal (assen, lagers, lagersteunen, riemschijven, riemen) is allemaal voorhanden.

Terug naar de werkplaats. Een 4 meter lange houten werkbank is voorzien van een tussenas, vanwaar riempjes een slijpbokje, een fijnboormachientje en wat boor- en freeskopjes drijven.

Op een bordes, bereikbaar via een houten hoektrap, staan twee trap­draaibankjes en een boorbank met twee slingerboormachines, alles uit de jaren 1920 of vroeger. Ik ga een van de trapdraaibankjes voorzien van een elektrische aandrijving via een versnellingsbak van een T-Ford. Deze modernisering werd in de jaren 1930 frequent uitgevoerd.

All machinery in this workshop is belt-driven. The shafting system in the shed will be set in motion by a vertical gas engine of c. 1910. This was modified in the late 1960s to run on natural gas instead of suction producer gas and I expect to actually run it on natural gas. The shafting will however also be provided with an electric motor drive, so that I'll to be able to run the shop without having to start the gas engine. The gas engine is housed in a separate engine room at the left side of the shed. The engine is water-cooled and I plan to install a natural-circulation cooling system. The shafting system is not yet built, but I have in store all necessary parts, such as shafts, bearing blocks, wall supports, belt pulleys and belts.

Back to the machining shop. A wooden workbench of 4 meter length carries a countershaft, from which some small tools are driven: a 2-stone tool grinder, a spring-balanced ("sensitive") drill and several horizontal drilling and milling heads.

In the corner, wooden stairs lead up to a landing with two treadle lathes and a drilling bench with two hand-operated centrifugal (pendulum) drills. All these date from the 1920s or earlier. I intend to install a T-Ford gear box with electric motor to drive one of the lathes. This form of modernisation was quite common in the 1930s.

Smederij

In de rechterhelft van de 1920-loods staat een complete smederij. Centraal een vuur van 0,5 meter vierkant onder een kap van ruim 1 meter vierkant. Het wordt ge­blazen door een direct-gedreven centrifugaal-ventilator. Naast het vuur aan de ene zijde een grote houten kolenbak, aan de andere zijde een 60 liter watertank voor afschrikken en het koelen van gereedschap.

Blacksmiths' shop

Located in the righthand side of the 1920-shed is a complete blacksmiths' shop. In the centre stands a 0.5 meter square hearth under a hood slightly over 1 meter square. The fire is blown by a directly-driven centrifugal fan. Next to the hearth, on one side a large wooden coalbunker, on the other side a 60 liter water tank for quenching and the cooling of tools.

riem-valhamer 8 kg
8 kg belt-drophammersmeedhaard
forge hearth

Tegenover het vuur tref je aan: een 150 kg aambeeld; een riemhamer van 8 kg valgewicht; en twee solide houten werkbanken met diverse staart­bankschroeven, van klein tot zeer zwaar. In de smederij vind je uiteraard een ruim assortiment tangen en hamers, stokbeitels, smidsporren, schrooien, volders, zalen, zaalblok, hoorns, en allerlei verder hulp- en handgereedschap.

Verder nog een smids-kolomboormachine (een vroeg elektrisch gedreven type met vlakke riem en getrapte riemschijven!) en een zware hoepelbuig­wals; en een (verrijdbare) veldsmidse.

Opposite the hearth you find: a 150 kg anvil; a belt-drophammer with an 8 kg drophead; and two very solid workbenches with several leg vices, from small to very heavy. In this shop of course you'll find lots of forging tools. Obviously, tongs, hammers and sledges. Further chisels or cutters, punches, flatters, fullers, swages, swage block, horns and all manner of hand tools.

Also in this shop, a small drilling machine (a very early electrically driven type with flat belt and stepped pulleys) and a quite heavy set of rolls for wheel hoops; and a portable forge.

oorspronkelijk riemgedreven freesbank
originally belt-driven milling machine

De werkplaats anno 1935

Deze werkplaats is relatief klein en gevestigd in een afgeschoten deel van de 1920-loods. Je vindt er een horizontaal freesbankje; een draaibankje en een beugelzaag­machientje. Alle uit de periode 1915-1920 en alle (later) geëlektrificeerd.

De lasserij anno 1935

Deze is eveneens gevestigd in een afgeschoten deel van de 1920-loods, naast de smederij. In de lascabine staan aan de ene zijde een booglastrafo (in houten kast), een electrode-droogkast en een stalen lastafel. Aan de andere zijde is een autogeen lashoek ingericht. Ik ben nog op zoek naar een acetyleen-generator, een apparaat waarmee de smid zelf lasgas maakte met carbid. Het enige exemplaar dat ik ooit tegenkwam bleek net voor ik er de hand op kon leggen, verschrot te zijn. Er staan nu (veel te moderne) actyleen- en zuurstof-flessen; en voor hardsoldeerwerk een propaanfles.

The 1935 workshop

This shop is relatively small. It is housed in a separate section of the 1920-building. Here you'll find three smaller machines: a horizontal milling machine; a lathe and a reciprocating machine saw. All three date from the period 1915-1920 and all three were electrified later.

The 1935 welding shop

booglastransformator
electric arc welding apparatus

This shop is housed in another separate section of the 1920-building, next to the blacksmiths' shop. In the welding cabin I have a wooden-cased electric arc welding apparatus, an electrode stove and a steel welding table on one side; and an acetylene welding stand on the other side. I'm still on the look-out for an acetylene generator, in which in the thirties, the smith made welding gas from calcium carbide. The only example I've ever been near was sold for scrap just before I could lay my hands on it .... I now have some modern acetylene, oxygen and propane bottles.

Tussenbouw

Tussen lasserij en smederij staat in een smalle tussenruimte een handbediende verticale hydraulische oliepers (400 at werkdruk), type Anglo-Amerikaansch van P.M. Duyvis & Co. uit 1925. Deze wordt gebruikt als werkplaatspers. Dit was een van de eerste persen met dergelijk hoge werkdrukken.

'Tween-shops

Between the welding and blacksmiths' shop, in a narrow little chamber, lives the hand operated vertical hydraulic oilpress, 400 atm working pressure, type Anglo-American by P.M. Duyvis & Co. from 1925. It is in use as toolshop press. This was one of the first presses to operate at such high pressures.

De verspanende werkplaats anno 1950

Voor deze werkplaats heb ik een mooi stel relatief zware gereedschap­werktuigen, die in werkklare opstelling nogal wat ruimte zullen vergen. Op dit moment staan ze nog dicht opeen in opslag; de opbouw van deze werkplaats is nog niet begonnen. Wat komt er in te staan? Centraal pronkstuk is een kapitale Kearney & Trecker universele freesbank, type K, uit 1942. Deze heeft een universeel verstelbare verticale kop; de horizontale kop (die alleen bij grote schijf- en mantelfrezen van pas komt) ontbreekt.

The 1950 heavy machining shop

For this shop I have collected a nice set of relatively large machinetools, which will take up quite a bit of space when installed in working layout. At the present they are stored tightly packed. Work on this shop has not started yet. What will it contain? Central piece de resistance is the capital Kearney & Trecker universal milling machine, type K, from 1942. It has a universal head which can be rotated in any direction. The horizontal head (only used when milling with large disc or cylindrical cutters) is missing.

freesbank
milling machine

Deze machine is zo zwaar, dat hij alleen op twee 2,5 tons pompwagens verplaatst kan worden (en dan nog moeizaam).

Verder? Een Southbend 16" draaibank met complete garnituur. Een extreem nauwkeurige Hauser coordinaten boor- en freesmachine, met z'n set meetmicroscopen. Een Prema sterke-arm schaafbank. Een Taylor Hobson graveermachine. Een merkloze reciproke vijlmachine. Een robuuste Perfecta beugelzaagmachine.

Naast de genoemde machines heb ik nog, als ietwat vreemde eend in de bijt, een 6 ton Raskin type T excenterpers met kantelbaar C-frame.

This machine is quite heavy, it takes two 2,5 tons pump trucks to move it - and even then this is a laborious job.

Other machines? A Southbend 16" lathe with complete tooling. An extremely accurate Hauser coordinate drilling- and milling machine, with its set of measuring microscopes. A Prema shaper. A Taylor Hobson engraving machine. A manufacturer-less reciprocating filing machine. A robust Perfecta reciprocating machine saw.

Apart from these I have, perhaps a bit of an outsider, a 6 ton Raskin type T excenterpress with tiltable C-frame.

sterke-arm schaafbank
shaperbeugelzaagmachine
machine sawexcenterpers
excenter press

Alles dus voor een universele werkplaats. De definitieve opstelling is nog niet uitgewerkt. Layout is belangrijk in verband met het intern transport van relatief zware werkstukken, spanmiddelen en gereedschappen.

All in all, everything for a universal shop. I have not yet completed the layout of this shop. Layout is important, considering that rather weighty workpieces, tools and jigs will (have to) be handled here.

De gieterij

Voor het smelten van Zamac, aluminium, messing en brons heb ik twee kleine propaangestookte kroesovens naar eigen ontwerp. Ik giet uitsluitend in oliegebonden zand, omdat dit relatief weinig gevoelig is voor uitdroging of veroudering. Er is een uitgebreide collectie houten en stalen vormkasten van allerhand afmetingen. De gebruikte gietmodellen worden (gezien de kleine seriegrootte) overwegend in hout uitgevoerd, ik maak ze in een modern geoutilleerde houtbewerkings­werkplaats.

Bij voorkeur verwerk ik Silumin, een typische Al-Si gietlegering. De smelt wordt behandeld met ontslakker, korrelverfijner en ontgasser. Ik houd een ruime voorraad aan van - naast Silumin - ook allerlei non-ferro metalen.

Zeer klein gietwerk wordt gemaakt in een slingergietapparaat.

Degussa slingergietapparaat
Degussa centrifugal casting machine

Foundry

To melt Zamac, aluminium, brass and bronze, I operate two small propane-fired crucible furnaces of my own design. I exclusively mould in oilbound sand, as this is not sensitive to changes in moisture content or aging. I have an extensive collection of moulding boxes, wood and steel, in a range of dimensions. The patterns used are made in wood, as was to be expected with the usually small runs. I manufacture them in a pattern shop equipped with modern machinery only.

I prefer to cast Silumin, a typical Al-Si alloy well suited for the purpose. I treat the melt with flux, grain refiner and degasser. I keep ample stocks of - apart from Silumin - a variety of other non-ferrous metals.

For small and delicate castings I have a centrifugal caster.

Naast de overwegend moderne plant vind je in de gieterij ook oude objecten. Gietmodellen, modelplaten; vormers- en gietersgereedschap; een metaalbascule; alfabetjes om modellen te merken.

Mixed with the predominantly modern plant, a number of old objects can be found in the foundry, too. Foundry patterns, model plates; moulder's tools, caster's tools; a bascule for metal; alphabet sets for pattern marking.

model van een handwiel
pattern for a handwheelmodelplaat met modellen voor hekwerkspitsen
model plate with models for fencing peaksmodel van een tandwiel
pattern for a gear

Het metaallab.

De trekbank dateert van 1930, één van de eerste Losenhausen hydraulische banken. In de jaren 1950 kreeg deze een modernere pompkast annex schakel- en meettafel. De meeneem­wijzer geeft de belasting bij falen aan. De proefbelasting kan in verschillende bereiken worden ingesteld, van 1-20 ton. Op de bank is ook een schrijver gemonteerd voor het direct optekenen van een trek-rek diagram.

Een recente aanwinst is de (Charpy) kerfslagtester, met 15 resp. 30 kgm slagenergie. Deze machine dateert uit 1950.

In het lab. verder een Rockwell hardheidsmeter, enkele stereomicrocopen en een dubbele slijpbank voor het maken van metallografische Schliffjes. Ik ben nog steeds op zoek naar een (bij voorkeur oude) metaalmicroscoop. Die zijn behoorlijk zeldzaam, is de indruk ....

hydraulische 20-tons trekbank
hydraulic 20-ton tension testing machine

Materials testing

The tensile testing machine dates from 1930, one of the earliest Losenhausen hydraulic types. In the 1950s this was modernised with a new pump unit and ditto control desk. A drag pointer shows load at failure. The testing load can be set in various ranges, from 1 to 20 ton. A paper-band drum recorder writes the stress-strain diagram during the test.

A recent addition is the Charpy hammer, also by Losenhausen, with 15 resp. 30 kgm stroke energy. It dates from 1950.

In the laboratory further a Rockwell hardness tester, several stereo microscopes and a double grinding / polishing bench to prepare metallographical samples. I am still looking for a metal microscope, preferably old. These are rather rare, it appears ....

De meetkamer

Naast de gebruikelijke schuifmaten, micrometers, kalibers, eindmaten en dergelijke alsmede een uitgebreide collectie krasgereedschap, staat hier een tamelijk bijzondere Zeiss-Abbé Längenmesser, een apparaat waarmede over een bereik van 100 mm met een nauwkeurigheid van 1 µm kan worden gemeten. Het Abbé-meetsysteem werkt coaxiaal, zodat geen miswijzing door verwringing kan optreden. Het apparaat staat trillingsvrij op een hardstenen vlakbank.

Zeiss Abbé Längenmesser

Inspection room

Here you find the usual number of vernier calipers, screw micrometers, calibers, slip gauges, etc., as well as an extensive collection of tracing tools for setting out work. Also a quite rare Zeiss-Abbé Längenmesser, which can measure lengths of up to 100 mm with an accuracy of 1 µm. The Abbé-measuring system is laid out co-axially, so preventing errors due to distortion. The apparatus is set up on a granite measuring table to reduce vibration.

Gereedschappen

Deze verzameling omvat in het bijzonder de gereedschappen van de metaalvakken.

Hand tools

This collection particularly concentrates on tools from all kinds of metal trades.

schuifmaat en kraspasser
vernier caliper and compassesvormersgereedschap
moulder's toolssteeksleutels
spanners

Mijn verzameling is niet algemeen open voor het publiek. Het materiaal is immers in eerste instantie bedoeld voor eigen studie en gebruik. Maar natuurlijk open ik mijn deuren graag voor serieus geïnteresseerden, op afspraak per telefoon of e-mail (zie "Waar vind je ons" op deze pagina).

My collections are not open to the general public, as the material primarily is intended for my own study and use. But of course I welcome people that are seriously interested in these objects. You can make an appoint­ment by telephone or e-mail (see: "Where to find us" on this page).

handgereedschap
hand toolsstaartbankschroeven
smiths' or leg vices


      Naar de index der artikelen over mijn machines ...           To the index of articles on my machines ...   

naar de top    naar de top to the top    to the top